TAGODÎ N TEGURI *

"Ara tallast ad f udem n wawal, tesawelt f tiggas n wawal lli iggutn gh wul, tinit i midden han kraygat teguri tettâf udem nes ! Ma tega teguri n udem nnun ? Manza udem n teguri nnun ?"

Awal ad inna t iyi yan urgaz meqqorn, lli ur sul issen a yesawwal akw.

Righ ad awen sawelgh f urgaz ad lli ur sul issen a yettini awdyat teguri. Udmen nes irmi bahra, ur sul izdâr a itessâ ula a yalla. Izdegh gh yat temdint mezzîn, ur sul ssingh isd gh tuzzûmt n temdint lli neghd gh ixef n yat tesukt a gh-n izdegh. Ur igi yan unemghur, ig zund irgazen n tmazirt akw. Ilsa yan têrbuc asggan d yan userwal asggan d taqbubt tasggant d yat tadukkut tasggant. Gh tgerst ar illessa yan ufaggu asggan ighezzifen. Amgrêd n urgaz lli isdid, izu. Ilem n umgrêd nes ikurc akw. Da ilessa yat teqamijt tumlilt, tisrifin nes meqqornin yan imik. Imi nes imezzî, haqqan acku ur sul imyar a yesawwal d midden.

Izdegh gh yat tegmmi meqqorn, gis krâd tiskkawin. Dars yat tehânut gh teskka n ufella. Ur ssingh is ttin ikka itahel, is dars tarwa neghd uhu. Haqqan ikkatin izdegh gh yat temdint yâdnin. Ula netta ikkatin iga yan wazzan zund midden akw, kra n ulafen n mezzî nes llan-t nit gh winulafen (Fotoalbum) n ayt dars.

Ahânu nes ur imeqqor bahra, gis sin ikursin d yat têbla d yan ugertil d yan wussu d yan umariyyu. Tili gh iggi n têbla yat talmaganat. Gh iggi n ugertil nes llan kra n ighmisen iqdimen d yan winulafen. Yan Tâjin d yan uzerg llan nit gh tama n umariyyu lli. Yugel gh ughwrab yat tisit d sin ulafen, yan gis Babas d mmas, gh wissin llan gis ijeddigen.

Ar itmurruy igh icca imekli ula igh iswa kra gh imensi. Gh iyîd igh irêmi, ar itgawar gh uhânu nes, izêr ulaf n babas d mmas. Kraygat ass ar iskar ghemkad, kuyass ar itmurruy gh yan urti meqqorn n temdint lli. Gh ugharas n urti ar iswingim f tudert nes d temyurin nes. Ur jju issenfil (issbadel) timyurin nes.

Gh wass n tezzâllit (lejamaâ) akw ar iskar ghemkad. Midden ar fettun gh wass a s tmezgida, isiggel netta asafar nes gh uswingem ula gh tirra.

Gh îd , igh igiwer gh uhânu nes ar isflid i umesli n talmaganat :

 "Tik Tak ! Tik Tak ! Tik Tak !", kraygat ass "Tik Tak ! Tik Tak ! Tik Tak" gh îd "Tik ! Tak !", gh tayelgi "Tik ! Tak !" gh uzal "Tik ! Tak  !" ayelligh akw imyar umesli n talmaganat lli.

Idder gh uhânu s umesli lli ar yan wass iheyyan, yan wass ireghan, ur gis bahra teggut tafukt, yan wass n usêkzzî n igdâd, yan wass gh ussan n talddrar. Gh wass a ar ttirirn iferxan gh imi n tgwmma, kra n wazzann ar tazzaln f ufertetû, kraygat yan d ma yeskar. Argaz lli yummer bahra, izmummi, iâajbt ass-a, yeni d ixef-ns : "Ass-a rad skergh yat teghawsâ meqqorn gh tgemmi nu, rad ssenfelgh (sbadelgh) kra , iqqand ad ssenfelgh kra gh uhânu."

Ar izzigiz gh urti lli ar tama n yat taddagt, sigh irzêm ufeskar n teqamijt nes, yasi têrbuc gh ufus, ar iddarf (ar izzigiz s zerbt), ar itekwna, ar idessâ ghas d ixef-ns, tercq as bahra. Gh ugharas n tgemmi, ar iswingim f tudert nes ar ittini : "Wah ! Kraygat yan ira a yedder, kuyan ira kra gh tudert ad, imil awdyan ur issin max netta akw illa gh tudert ad ! Max ddergh nekki nit ? Maf ddergh ukan?Igh dêrgh, is rad sul ddergh ?"

Ar izzigiz ayelligh-n ilkem tama n tgemmi. Issilef i wadjjarn. Llighn ibid gh umnid n taggurt-ns, issufegh-d tasarut zegh uhûbu, irzêm taggurt nes, ikcem-n. Lligh isekkwis gh uhânu, yaf tin nit ghemkelli-t  ifel-t : yan ugertil, yan wussu, yan umariyyu, sin ikursin, yat talmaganat ... Izêr gh ufasi ns, yani dagh tisit d tinidlisen, gh uzêlmad llant sul tighawsîwin yâdnin. Iskkiws yan imik gh ukursi lli, af ad a yesfeld i y ighesân-ns, sigh isfeld dagh i umesli n talmaganat lli :

"Tik Tak ! Tik Tak ! Tik Tak !"

Ismuqqel gh talmaganat, izêr gh ufassi nes, izêr dagh gh uzêlmad, ukan ighunjef bahra, acku ur ghin tenfil (tebadel) awdyat teghawsa.

Ifis yan imik, iftu ar tama n tisit ukan ar isawel dagh d ixef-ns. Llighn izrâ udmen ns gh tisit ar ittizwigh, izêr dagh allen-ns ar ttimghuren imik s imik, isen is as tefta tumert lli. Imil isker snat tummizîn,yut sitsent ughwrab, yat tklit, izayd as tis-nat, imil ar yikkat gh ughwrab nes ar ittini : "Iqqand a yenfel kra ghid ! Iqqand ad ssenfelgh kra gh uhânu yad !". Yenna dagh : "Kraygat ass ar ttinigh agertil i ugertil ! Kuyass ar ttinigh ussu i wussu ! Azerg ar as ttinigh azerg, inigh i ukursi akursi ! tisit isem as tisit ! Ar ttinigh akal i wakal! Max yadelli? Inat iyi max ukan ? Inamt iyi maf a ttinigh ghemkan ?"

Ayt fransa ar ttinin i wussu "lit", akal ar as ttinin "terre" meqqar ghemkan mfahamn.

Aaâraben ar ttinin i tisit "miraat", mfahamn ula nettni. Igriken ar ttinin i uzerg "milôs", mfahamn ula nettni. Ayt uliman ar ttinin i tisit "Cpigel", awal iga darsen "Ghede" meqqar ghemkan mfahamn. Icinwin mfahamn. Ayt marikan mfahamn. Wah...ma yega ghayad ... ?

Isawel dagh d ixef nes, iswangem yan imik, sigh inna : "Max ur igi azerg agertil ? Ma gis illan, igh a ttinigh i wakal asêmdêl ?"       

Iswangem  yan imik sigh ar idêsa s utram (jjehd) ayelligh as sfelden wadjjarn akw. Imil lligh-n telkem tâdsâ ns adjjarn, sdoqqrn gh ughwrab nes, nann as : "Fis ! Fis a heya ! Ad ur tessenfelt yat ! Rad tegt anafal, tesnufelt ixef nek ula imezdaghen n tgemmi yad akw !".

Lligh isfeld i wawal n wadjjarn, iâajbt ixef ns bahara, inna : "Ifulki ghayad ! Adjjarn ur ssin adelli mad righ, meqqar ghemkan rad ssenfelgh kra ! Iqqand ad ssenfelgh kra ghid !".

Zegh ass lli, ar ittini i wussu azerg, yeni :  "Rêmigh ass-a , righ ad gengh gh uzerg". Inna i tisit agertil. Igh ira a yessird udmen nes ar ifettu ar tama n ugertil, ar ittini : "Agertil ad imeqqorn f udmen-inu, yan ugertil mezzîn ka drigh, acku udmen inu ur igi gh uneckan". Iswangem yan imik f ma ra sul ini i yukursi, inna y as talmaganat. Asseka, inker urgaz lli zik, inna : "Rad adûgh zwar ijwayen inu, sersgh ten gh iggi n uzerg. Igh ssirdgh ifassen inu, rad zêrgh udmen inu gh ugertil, ukan rad ddugh s urti !". Iswangem dagh yan imik f ma ra sul yini i tghawsiwin yâdnin lli ghamanin sul gh uhânu nes.

Ussu isem as ghilad azerg
Tisit tega dars agertil
Akursi iga ghilad talmagant
Ighmisen gan dars ghilad irukuten
Tâjin iga dars amariyyu
Akal isem as asemdêl.

Tallast ad tga ghilad ghemkad :

Iserser ukursi zik. Inker urgaz lli,ifel ijwayen nes gh iggi n uzerg, izêr udmen nes gh ugertil ar ittizwigh imam s imam. Llighd issufgh ijwayn nes zegh tâjin, igher imik gh irukuten iqdimen, yadû ijwayen nes iccekcem ten gh tâjin, ifftu s urti n tmedint.

Argaz lli yufa tazêdsâ gh usenfel nes, iccekcem tiguriwin timaynutin lli gh ixef ns, imik s imik ar tent akw ihêsu. Yan wass ira a yessenfel kraygat tawalt. Netta ur as sul isem  "Argaz", iga ghilad

"Winixefnes"…

Tezdârm ghilad ula kunni/kunnti ad tessenfelm kraygat tawalt gh tallast ad, tessenfelm imyagen ( verbes) akw, tessufghem kra imyagen yâdnin :

Serser iga dder !
Zêr yuf a yeg sbukêd !
Gen iga warg !
Gher iga ara !
Sers iga sekkiws !
Ara iga ghilad adj neghd mitiz !

Iserser ukursi zik. Max ra yenker "Winixefnes" lli, igh yan uzerg ka dars illan ? Netta ibokêd nit zund azerg , isbokêd-t ugertil n tudert ! Immut yan wass, idder dagh afad ka issen a yegher tiwargiwin nes...

Isgha urgaz lli isem as ghilad "Winixefnes" yan ukkunac, yara gis tiguriwin timaynutin lli issenfel. Issufegh kra n teguriwin timaynutin zegh ixef nes, ar ittara, ar yalla. Tirra n tiwaliwin lli yas tûmz  bahra akud ns, ur sul izdâr a yeffegh s berra, iggiwer gh uhânu nes af ad yara tiguriwin lli akw. Iggiwer gh tgemmi nes ar tent itelmad gh îd ula y azal zund yan waggag ( lefqih ).

Ilmed, ihêsu ismawen imaynutenm lli, ittu akw tiguriwin iqdimen. Ittêf ghilad yat tutlayt yâdnin, lli ghas tin-nes a tega. Kra n tikkal ar itwarga nit s tutlayt tamaynut lli. Irar taneddâmt n mezzî nes s tutlyat tamaynut lli, ar sers ittirir, ar sers ithûc netta d ixef ns. Midden ar fellas dêssân, idês netta fellasen. Iskô "Winixefnes" ghilad yan umadâl amaynu gh ixef nes, ghin a ghen yufa asunfu d ufra nes.

Yan wass ur sul izdâr akw ad yara yat, acku yettu ismawen n tghwasiwin lli izwuren, iggiwer ar tent isiggil gh ukunnac lli, iksûd akw a yesawal d midden. Kraygat twal ar iswingim xef ma ttinin midden i tghwasiwin nes, acku ur sul igza tutlayt nsen, ur sul issin ma ttinin, ijlu yadelli tutlayt nes tamezwarut akw.

I uzerg nes ar ttinin midden ussu
Agertil nsen ar as ittini netta tisit
Amariyyu n midden iga dars tâjin
Netta ar ittini akursi, nettni talmagant
Asêmdel nes iga dar midden akal...
Netteni ar ttinin tayri n wawal, netta tagodî n teguri ka sul yessen...

Kraygat ass ar itbaqqay s tadsâ igh isfeld i teguriwin n midden. Da itbaqqay s tadsâ igh inna yan : "Is tebbit idâren nek f idder ?" neghd igh tenna yat : "Tazegzut n tagant tuf tin igenna" neghd igh isfeld zund taguri yad : "Illa dari yan gwma gh Marikan".

Ar isfilid i teguriwin n midden, ar idêsa, acku ur sul issin timitar nsen akw.

Argaz lli yellessan têrbuc asggan d taqbubt tasggant, ur sul igza yat gh wawal n midden, mac ur igi ghayad yat temukrist. Llighn ur sul ssin midden ma yera ula ma yettini "Winixefnes" nnegh, ghayan a yegan amukris.

"Winixefnes" ikkatin ira a yessenfel kra, a yeskô yan umadâl amaynu gh ixef nes ula gh kraygat yan, mac awdyan ur iri tawuri nes. 

Tallast ad ur tgi tin tâdsâ. Tekcem s tgodî, teffegh dagh s tgodî.

"Winixefnes" yugi a yesawwal d midden. Ar itgawar kuyass gh uhânu nes, isawel ghas d ixef nes.

Ifis nit igellin lli,ibbi iles nes izwuren, acku ur t sul ira.

Iggiwer gh uhânu nes zund aghwrab,  ar ghin iteqqel ass n tmettant nes.

Ur ssingh is isul neghd is immut.

Ass lli dis sawelgh, innayi "Winixefnes" igellin :

 "Ara âafak tallast ad, tesawel i midden xef tgodî n teguri"

Moha Sroub
Münster/Allemagne

*Zegh udlis inu "f udem n wawal". Tallast ad ikkatin tega tin Peter Bichsel  "Ein Tisch ist ein Tisch", mac ssenfelgh gis menawt n teguriwin, zaydegh gis tiyyâd ayelligh sul ur tgi tin nes ghilad.