Yan usemaqqel f Umqqen n AgadirGh umezruy n Umussu adelsan amazigh, ur illi mad ittuyasnen iggi n Umqqen n Agadir izdin d izerfan usnilsiyen d idelsanen imazighen. Amqqen ad llif sersent azwul sdîst tmesmunin timazighin (Agraw Lmeghrib x Isigel d isnifilen n Tawesna, Tamesmunt tamaynut n Tawesna d isfalkiten n umadan, tamesmunt tadelsant n Sus, Agraw Ilmas, Tamesmunt Ghris yegan ghilad tamesmunt tametti-delsant Tilelli, Agraw n tzizart uwilan) gh 5 Ghuct 1991 yega adêris amezwaru imanen n umussu adelsan amazigh. Righ ad inigh s imanen mas yega yat tatgart yusin azwul n uggar n yat tmesmunt, ifek timitar n mas llan kigan d imeskaren idelsanen iflesen gh yat tdarast n isuturen d iswingimen. Udem yâden izemzzêlayen adêris ad yegat meklli ittini s ayelli mu nezdâr ad nessagh tagrat n isuturen n tmazight smunnt snat tguriwin ad :Tussna tunsîbt s tutlayt tamazight, d ukccum nnes s usettâ imanen n tudert tamettit gh Merrok. Gh tsega yâden, urta iders umugh n isuturen yega d tewtelt n tuska n yat tudert tamagdayt gh wamur, ifka zwar yan usmaqqel ifawen f tmukrist n tussna gh Merrok imel mas ur nezdâr ad nissin s tmagit tadelsant n Merrok igh ur nssen s udem nnes amennaw, udem yegan tayafut n imuttiten izêra Merrok gh umezruy nnes ighezzifen. Mekli dagh imla atigen n tutlayt tamazight gh tesga izdin d tuska n tugna tanamurt d isâhaten illan gh tussna sis d unnurzêm n iberdan n unnyilkem d usnulfu mnad nnes, yini mas d igh akw illa kra n unnegzu gh tiwetlin n tutlay ad, zun d annegzu izdin d useqsi n tiseqqal, hati ur d ikki agunes n tutlayt, ur d ikki amer asures nnes gh ulzuz usnilsiy mekli sis ur ittuyssin gh iger n usselmed. Gh mnid yâden, yega umqqen tasaghult mqquren gh tenflit n umussu adelsan amazigh gh iseggwasen llid idêfren 1991, nettan ad sersent timesmunin timazighin ad yeg tagrat ismanen timezwarin llis tuwi twuri n usuter d unnurzêm n inyilkimen lli gant d imasayen n wawank d ikabaren isertanen kra ghwin iseggwasen imezwura n tmerawt 90. Lligh nssen, ghilad, adghar n umqqen gh umezruy, ad nesaqsa mani d tekka taswingemt n Umqqen ad? Yiwi d Lahocine Ouazzi gh udlis lli d isffugh tigariwin ad (Ktuber 2000) f umussu adelsan amazigh gh Merrok, d mamenk ad imutti ufrak s tmagit tamzight zegh afrak aqbur ar afrak atrar, mas yega umqqen n Ugadir tayafut n kigan d timezwarin. Gh umezwaru, isawel usalmad Ahmed Boukous gh yat tinawt gh Ugadir, gh useggwas n 1980, f mas d yeqqan ad ttyawskar yat tadâ tanamurt izdin d isqsiten n tutlayin. Tadâ iswuttun idgharen inmalan i tutlayin n wamur gh tega tmazight d teàrabt af ad ad negli afsaw n tutlayin timezda gh wamur nnegh. Gh man yâden, imsusad unmuggar imanen n tmesmunt tamaynut n tawesna d isfalkiten n umadan, illan gh useggaws n 1981, f teswingemt n ad ttugna yat tadâ tanamurt isrusen iwetta i tuska n yat tawessna tanamurt tadimukratit. Gh tesga nnesen, sawlen kra n imwassan imazighen idêfrn i Ugraw Lmeghrib gh Isiggel d Isnifilen n Tawssna, gh useggwas n 1984, aseggwas lligh iffugh usalmad Ali Sadki Azayku gh tegmi n imughan, mas d iqqan ad skren yan udlis amellal f idels amazigh; adlis ad rad ismun kigan d twisiwin izdin d igran n tussna mu tmasa tmukrist tamazight zun d amezruy, asghan, izerfan, tusnilsit, tasertit…, Maca ggwerand tmukrisin yâden irurn aswingem ad f tesga; yili f tmesmunt an ad tqel ar aseggwas n 1991 lligh yusi usalmad Moujahid Lahoucine tamasayt nad idî gh tmawasin n "udlis amellal" ur izêrin tufawt yan udêris igezzulen ighin ad yeg yat tatgart imanen, negh amqqen, maf ittmuna umussu n tmesmunin ittiguten gh Merrok. Mkan, isker adêris izwaren, zzrint imasayen n AMREC i tmsemunin llid ibagen gh unmuggar n Tzizart Uwilan gh Agadir gh ghuct 1991. Mad akw msasn imasayen n tmesmunin lli nbder gh tezwuri f tugget n tmatarin d yiwin umqqen ad, ffaghen d gh tgara n unmuggar n Tzizart Uwilan s mas mament tmesmunin an f yat tagart yegan "Amqqen n Agadir izdin d izerfan usnilsiyen d idelsanen n tmazight". Amqqen ittyaran gh umezwaru s teàrabt, irura t s tefransist usalmad Ahmed Boukous, mekli t irura s tmazirt yat trabbut n imeslayen n wayyaw n Agadir n tmesmunt tamaynut n twaesna d isfalkiten n umadan. Afulay |