Tazzizwart

Ur nghi ad necti, negh ad nennagh, negh d ad nemyiri xs s wawal n ma. Amci ad yaru Derrida, afelsaf s tefransist ittuyassann g yuk udlis ur ighin ad yeg tabyugrafit, llig ur ittaru s wawal n mays, ur t issin, yini t Boutros Boutros Ghali, amasay n tefrankufunit. Yini Ali Chariàati, yuk g imusnawen ixataren n Iran Tamuslemt, is ur yeg azûr n tiggert n imusnawen g Iran, xs assinf n wawal n mdden qqâh nnesen, ayen mi nghi ad nesmma awal agherfan. Ali Chariàati yega yuk g imusnawen imuslmen, righ ghas ad smmectigh awal a i wid yeran ad nghin awal amazigh s isem n taàrabt, s isem n ayen mi ttinin tiggurma n wawal aàrab llig yega awal n uquran. Tihêllal ur iffren ! Amci, iqqan ad neg g ulawen nnegh qâh imaghrabiyen ittarun s wawal n matsen.

" Imula n tmektit ", s wawal yâden tanqqist n Dda Mhênd, ighi ad yeg tanqist tabyugrafit, ighi ad yeg isimli n tugna n Afulay. Afulay nna ur yucin xs s tayri n ixataren n igherm, am Dda Mhênd, Dda Ali, Lala Xlij. Maca tayri nnes ur tgi tayri illan g umalu n " tfilliwin " zêran ayt titnugrafit taqdimt s tîtt ur ifawen, tîtt taberranit.

Amals n udlis a ghurs, g umezwaru, yut tayri i Dda Mhênd, Dda Mhênd yegan timektit iddren n igherm, acku dda d issemctay i Afulay tiyyet d turarin timhâlin ikkus g timêzyi nnes, ig ur nenni awal yâden : azawan, awal ujdid g umawal amazigh. Dda Mhênd ad yegan lmuden n igherm, nettan ad iqqran gher tzâllit s tiyyet tamhâlt n Sus, tiyyet ittyassayn g taysi n uzêya ya g Lmerruk. Ad ur nettu, llig yad nsawl ghif awal a, ad nini is tiyyat nnegh timhâlin ar ttemtatent bnid akejjum n tiyyat yâden d iddan g ccerq. Amals, nettan, n udlis a, sul ittuzdagh s tiyyet tamhâlt, amci, g idân idder g uzwag d umary, ar ittirir urarn n ddin ikusa ghur Dda Mhênd.

Ar ittirir uya, maca ur yukiz ayen izdin Dda Mhênd d tdemmut ? Nghi ad nini, mas yusey Afulay afray n tiyyet ugar n mayd yusey ayen illan g turarin, lmeàna nnesent. Tiyyet ad iàman Afulay ! nnigh s uya, rnugh inigh, d is t ka kcêdgh, acku ur nssin cigan ghef tussna n Sus. Cigan ad ur ittyurun.

Yaru yid Afulay : "  Ghalgh is rzêmh i Dda Mhênd ; maca ufigh d, dat inu, Dda Sàid " ; mag ibdâ Dda Mhênd d Dda Sàid, isem n wad ittarun tazwart a ? Ad kcêdgh tawalt yâden inigh : adghar a ag nghi ad nzêr anzaray nger tiwetlin timetti-delsanin n Sus, d uzêya ya g lligh nekk ; azêya mu ittusmma g iger unsîb iger n tmazight. Sus ittuyassen s Imssann, s tussna ighban n wawal n teàrabt. Asurs ighin ad yawi gher sin ibdaden ur irwasen. Amezwaru digsen: tugda g ad izlu tamagit nnes d wawal nnes ittawin gher tanaght taxatart mgal ad idêfr i iwaliwen d tmagiyin yâden; nek da semghurgh cigan s imazighen n Sus innaghen ghef wawal nnesen. Abdad yâden, iffegh abrid, ar ittawi gher tayri tameàdûrt, amci llan g Sus wid izêran g wawal n teàrabt d tussna tatyulujit, ibriden, xs ntteni, s ad yeg bnadem amuslem; abdad a ag ila yuk uryaz g Sus, yegan anebdad n uswinyem amixfiw ur ighin ad yissin s tmazight.

Ig nssen tiwetlin izêlin i Sus nghi ad nissan tamukrist illan ghur umals nger tiyyet n Dda Mhênd d tdemmut. Nukni, ur ghur nnegh ca n tmukrist taxatart nger tiyyet d tdemmut; amyafay nnegh amezwaru d ddin yela s izlan; timedyazin ag nssen atigen d tmatarin n Lislam. Atigen ittemtatn zeg mag d kjmen irumiyen, ikker yuk umussu anamur, ittedên aswinyem aàrab, yawi gher tucka n tmagit mekli tt urarn Nass Lghiwan: Nukni ay d yegan nukni; negh d nukni ad yegan wiyyâd

Afulay isawel ghef tucka n tmagit yegan ghurs isimli n ili imdan d "tugut ighban g uswingem"; maca ar izray aswir imdan n ili s usatig n unsa d udmawen digs illan. Amals yera cigan Dda Ali yugin ad yaghul gher wansiwen irdlen. Tayri n tmazirt ur irwasn asyafa anamur n wid yusin asnamur aàrab g tmizar n Lmeghrib irddlen ametti, amezruy d usayrur.

S tayri n tmazirt d tayri n udmawen, tamezwarut tezdi d talsa tafransist n uzemz n tanekra, tis snat tezdi d talsa n E. Levinas; as indêw Afulay i yuk uswinyem, llig isawl ghef umiy n teqbilt d umiyn n tamurt, ighin ad tin ilûh g imula n tasusyulujit d tantrupulujit tamixfiwt, acku umiy ur da irddel wayyêd. Uhuy ! taqbilt ad yegan azggur gher tamurt g Tagrikt Tamhâlt mad tughjdamen mdden g imizar ddaw tenbâdt n Clystene. Assinf n umazir ddaw tadyulujit n umussu anamur ad yiwin timizar n tmazgha ad ttusmmant Lmaghrib aàrab. Maca ghin ad ilin id Apulée af ad inem ubrid; amecina da ttinin imazighen: dda d àayden waman gher ighbula.

Sàid Oubejja
Fas